شرح خدمت
تشخیص و تعیین حدود ثبتی املاک و مستغلات و افراز و مساحی و تفکیک اراضی و ساختمان‌ها:
صلاحیت تشخیص و تعیین حدود ثبتی املاک و مستغلات و افراز و مساحی و تفکیک اراضی و ساختمان‌ها در حوزه راه و ساختمان به‌مثابه توانمندی حقوقی-فنی است که به کارشناسی رسمی دادگستری اجازه می‌دهد در امور ثبتی، تفکیکی و اختلافات ملکی، با استناد به ضوابط قانونی و مبانی فنی، نظریه رسمی ارائه دهد.
در این نقش رسمی، کارشناسی رسمی دادگستری به‌عنوان مرجعی معتمد در دعاوی ملکی، مطابق درخواست مراجع قضایی، ادارات ثبت و دستگاه‌های اداری، وارد عمل می‌شود تا حدود و موقعیت ثبتی واقعی ملک را تعیین کند؛ این شامل تطبیق حدود اربعه و مساحت مندرج در اسناد مالکیت با وضع موجود بر زمین، جانمایی پلاک ثبتی بر مبنای نقشه یو‌تی‌ام و بررسی اختلافات ناشی از اضافه یا کسری مساحت است.
در قالب افراز و تفکیک، کارشناسی رسمی دادگستری ملزم است املاک مشاع را بر اساس مقررات قانونی تفکیک کند. افراز عرصه و اعیان، تعیین محدوده مشاعات و تفکیک قسمت‌های مجزا انجام می‌شود، در صورتجلسه رسمی، حدود جدید و میزان سهم هر مالک مشخص می‌گردد. این فعالیت معمولاً در دادگاه یا اداره ثبت مورد توجه قرار می‌گیرد، شرط اصلی آن خاتمه جریان ثبتی ملک است.
ابزارها و روش‌های عملیاتی مورد استفاده توسط کارشناسی رسمی دادگستری شامل تجهیزات نقشه‌برداری مدرن مانند دوربین‌های توتال‌استیشن، تهیه نقشه وضع موجود و یو‌تی‌ام، تفسیر تصاویر هوایی و ماهواره‌ای، تهیه نقشه کادر، نقشه جانمایی ثبتی و تطبیق آن با اسناد ثبتی است . گزارش نهایی شامل نقشه رسمی، توصیف دقیق حدود و اختلالات احتمالی، تحلیل تضاد پلاک عدالت و توصیه‌های فنی و قانونی جهت حل و فصل اختلاف است.
در سیاست قضایی و کاربرد عملی، این صلاحیت توسط کارشناسی رسمی دادگستری در موارد زیر کاربرد دارد:
نظریه تخصصی در دادگاه‌های حقوقی یا ثبتی جهت اثبات مالکیت، رفع تداخل پلاک‌ها، و صدور رای منصفانه
گزارش رسمی برای ادارات ثبت اسناد یا شهرداری به‌منظور صدور یا اصلاح سند مالکیت، به‌ویژه برای املاک فاقد سند یا تحت ماده ۱۴۷ ثبت
کارشناسی در مناقصات، مزایده‌ها یا قراردادهای دولتی که نیاز به تعیین دقیق موقعیت و مساحت ملک دارند
تبیین اختلافات فنی میان مالکین در املاک مشاع، اصلاح وضعیت ثبتی، و تعیین قدرالسهم هر واحد در همکاری‌های ساختمانی مانند مشارکت در ساخت .
مسئولیت اصلی این صلاحیت برعهده کارشناسی رسمی دادگستری است که در چارچوب قانونی:
نقشه‌های رسمی تهیه و مهر و امضا کند،
نظریه رسمی مکتوب مطابق مقررات ارائه دهد،
به مراجع قضایی یا اجرایی به‌عنوان مرجع فنی معتبر خدمت رساند،
و در تعامل با دستگاه‌هایی مانند ثبت اسناد، شهرداری، قوه قضائیه و وزارت نیرو، داده‌های مکانی و ثبتی دقیق ارائه نماید .
ارزش حقوقی و اجتماعی این صلاحیت در تضمین عدالت در دعاوی ملکی، شفافیت در معاملات املاک، جلوگیری از زدگی و تجاوز به حقوق همسایگان، حفظ صحت اسناد مالکیت و تأمین اعتماد عمومی نهفته است. نقش کارشناسی رسمی دادگستری در این فرآیند، نقش یک مرجع فنی-حقوقی دقیق و معتبر است که بدون جنبه آموزشی یا تحصیلات دانشگاهی، صرفاً بر مبنای ارجاع رسمی، ضوابط قانونی و ابزار تخصصی فعالیت می‌کند.