شرح خدمت
بررسی و اظهارنظر در حوزه ی مالکیت معنوی : (تالیف، ترجمه گردآوری، ثبت اثر، تصنیف و آثار صوتی و تصویری و کلیه موارد مرتبط با این حوزه):
در نظام قضایی و اداری ایران، کارشناسی رسمی دادگستری در رشته کتاب و کتابداری نقشی کلیدی و حرفه‌ای در حمایت از حقوق مالکیت معنوی آثار ادبی، ترجمه‌ها، تألیف، گردآوری، تصنیف و محتواهای صوتی – تصویری ایفا می‌نماید. این صلاحیت به صورت ویژه مختص کارشناسانی است که دارای پروانه رسمی از مراجع قانونی هستند و در چارچوب وظایف تعیین شده، رسماً موظف به ارزیابی و صدور گزارش هستند.
در مقام عمل، کارشناسی رسمی دادگستری کتاب و کتابداری مجاز است در پرونده‌های قضایی، اختلافات قراردادی یا حذف حقوق مولف، به‌صورت دقیق و بی‌طرفانه اظهار نظر نماید. این اظهار نظرها شامل بررسی اصالت اثر، میزان تقلید محتوا، تخلفات نشر الکترونیکی و چاپ بدون مجوز، تعیین خسارت و ارزش اقتصادی اثر در دعاوی میان مولف، مترجم، ناشر یا پیمانکاران فرهنگی است .
دامنه عملکرد این صلاحیت شامل موارد زیر می‌شود:
بررسی و اظهار نظر در دعاوی مالکیت معنوی تالیف، ترجمه، گردآوری، ثبت اثر، تصنیف موسیقی یا تولید محتوای صوتی – تصویری و سایر آثار فرهنگی مرتبط .
تحلیل اختلافات حقوقی میان پدیدآورندگان یا بین مولف و ناشر پیرامون رعایت تعهدات قراردادی، جعل یا تخلف در نشر آثار .
تعیین ارزش اقتصادی آثار کتبی، نسخه‌های خطی یا چاپ سنگی و حدود خسارت مالی ناشی از کپی، نشر غیرمجاز یا نقض حقوق مؤلف .
ارزیابی تخصصی فعالیت‌های اطلاع‌رسانی و نشر در کتابخانه‌ها، مؤسسات فرهنگی، موزه‌ها و صداوسیما .
اعلام نظر فنی در خصوص فرآیند چاپ، نشر دیجیتال، انتشار فایل و نشر غیرقانونی اثر .
اظهار نظر درباره بهره‌برداری اقتصادی از آثار مالکیت معنوی و تشخیص میزان استفاده مشروع از محتوا .
بررسی و تحلیل مسائل مرتبط با فناوری‌های نوین نشر دیجیتال، آرشیو آثار، سازماندهی داده و نگهداری آثار در قالب‌های رایانه‌ای .
در مقام ابزار و روش، کارشناسی رسمی دادگستری کتاب و کتابداری از مجموعه ابزارهای تخصصی بهره می‌برد: بازبینی محتوای متنی با استفاده از معیارهای شباهت معنایی و سبک‌سنجی، تحلیل نسخه‌های خطی یا چاپ سنگی با مطالعه ویژگی‌های ملموس و تاریخی، ارزیابی قراردادهای نشر و بررسی مدارک رسمی ثبت اثر. همچنین به تحلیل اسناد بایگانی دیجیتال، فایل‌های PDF، برچسب‌های نشر الکترونیکی و پایگاه‌های ثبت حق مؤلف مجهز است .
کاربردهای متداول این صلاحیت عبارتند از:
ارائه گزارش رسمی در دعاوی ملکی معنوی در دادگاه‌ها یا مراجع حل اختلاف؛
تعیین سقف خسارت مالی حاصل از نشر بدون مجوز یا سرقت فکری؛
اعلام ارزش بازار آثار فرهنگی برای بیمه، مزایده و معاملات ناشران؛
تشخیص اصالت نسخه‌های خطی که در دادگاه‌ها یا موزه‌ها مطرح می‌شود؛
ارزیابی تقاضاها برای نشر دیجیتال، انتشار در فضای مجازی، و رعایت حق نشر؛
تهیه گزارش‌های فنی برای اختلافات ناشی از قراردادهای تألیف یا ترجمه؛
پیشگیری از دعاوی با ارائه مشاوره فنی حقوقی در امور چاپ، نشر و انتشار .
ارزش این صلاحیت در سیستم قضایی ایران از دو منظر حائز اهمیت است: اول، حمایت حقوقی از پدیدآورندگان و ناشران در برابر سرقت ادبی؛ دوم، تضمین سلامت بازار نشر و محتواهای فرهنگی از طریق نظارت حرفه‌ای و دقیق. کارشناسی رسمی دادگستری کتاب و کتابداری با حضور در جلسه‌های دادرسی و ارائه گزارش‌های کارشناسی معتبر، نقش قاطع و روشنی در تقویت عدالت فرهنگی، دفاع از مالکیت فکری و پیشگیری از نزاع‌های حوزه نشر دارد .