شرح خدمت
معرفی صلاحیت تعیین نفقه زوجه و اقارب
صلاحیت «تعیین نفقه زوجه و اقارب» یکی از مهم‌ترین و تخصصی‌ترین حوزه‌های رشته کارشناسی رسمی دادگستری زیرگروه «تعیین نفقه» است. این صلاحیت به‌صورت رسمی در گروه چهار (امور مالی) قرار داشته و کارشناسان رسمی باید پس از طی دوره‌های آموزشی و صلاحیت‌سنجی تخصصی، این موضوع را بر اساس قواعد قانون مدنی ایران بررسی و تعیین کنند
۱. نفقه زوجه
براساس ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی، پرداخت نفقه در عقد دائم بر عهده شوهر است و صرف وجود عقد دائم و تمکین زن، شرط تعلق آن است. نفقه شامل تأمین مسکن، پوشاک، خوراک، اثاث منزل، درمان، و حتی خادم در صورت عادت زن یا نیاز اوست، در صورت اختلاف زن و مرد درباره میزان نفقه، دادگاه موظف است موضوع را بدون نیاز به درخواست طرفین به کارشناسی ارجاع دهد. کارشناس رسمی با بررسی سطح زندگی متعارف و شأن اجتماعی زوجه، شرایط خانوادگی، محل سکونت و عرف جامعه، میزان نفقه را تعیین می‌کند
۲. نفقه اقارب
نفقه اقارب (نزدیکان نسبی مانند پدر و مادر) براساس مواد ۱۱۹۶ و ۱۲۰۴ قانون مدنی، در صورت نیاز مالی اقارب و تمکن مالی منفق، واجب است. کارشناسان رسمی تعیین نفقه ضمن احراز استطاعت مالی منفق و بررسی سطح نیاز اقارب، با لحاظ عرف و وضعیت معمول زندگی در خانواده، مبلغ را تعیین می‌کنند
۳. نقش و جایگاه کارشناسان رسمی
رشته کارشناسی تعیین نفقه در کانون کارشناسان رسمی دادگستری شناخته شده است. افرادی با تحصیلات حقوقی یا مرتبط (مانند علوم اجتماعی، حقوق جزا و…) پس از اخذ پروانه رسمی، صلاحیت صدور نظریه دقیق درباره میزان نفقه زوجه و اقارب را دارند
محدوده صلاحیت شامل تعیین نفقه زوجه و اقارب، اجرت‌المثل ایام نحله، مهرالمثل و نیز نفقه فرزندان می‌شود
۴. فرآیند کارشناسی
ارجاع توسط دادگاه: در صورت وجود اختلاف یا مطالبه نفقه، دادگاه حتی بدون درخواست طرفین و صرفاً بنا بر وظیفه، موضوع را به کارشناسی ارجاع می‌دهد
کارشناسی: کارشناس با بررسی اسناد و مدارک ارائه‌شده، بازدید محل، تحلیل وضعیت مالی و اجتماعی، و با استفاده از معیار عرفی، نظریه نهایی را تنظیم می‌کند .
۵. ضمانت اجرا
دریافت نفقه زوجه طلبی ممتاز است؛ یعنی حتی در صورت ورشکستگی یا فوت مرد، نفقه زوجه با اولویت پرداخت می‌شود
در صورت امتناع از پرداخت، زن می‌تواند از طریق حقوقی و کیفری (مطابق ماده ۶۴۲ قانون تعزیرات سابقاً تا پنج ماه حبس) اقدام کند
اهمیت و ضرورت صلاحیت
اخذ صلاحیت تعیین نفقه برای کارشناسان رسمی، نیازمند دانش عمیق حقوق خانواده، اقتصاد خانواده و تحلیل عرف و عدالت اجتماعی است. با تغییر الگوی خانواده و افزایش دعاوی مرتبط با طلاق و نفقه، این موضوع کاربرد زیادی در دیوان عدالت اداری، دادگاه‌های خانواده و شورای حل اختلاف یافته است