شرح خدمت
تعیین ارزش بناهای تاریخی و اظهارنظر کارشناسی در مورد دعاوی مطروحه در زمینه ثبت اینگونه آثار در فهرست آثار ملی:
در حوزه باستان‌شناسی و حفاظت آثار باستانی، کارشناسان رسمی دادگستری نقش اساسی در ارزیابی، حفاظت و دفاع از حقوق مرتبط با آثار تاریخی ایفا می‌کنند. این کارشناسان با بهره‌گیری از دانش تخصصی خود، در دعاوی حقوقی و اداری مرتبط با ثبت آثار در فهرست آثار ملی، به‌ویژه در زمینه تعیین ارزش بناهای تاریخی، اظهار نظر می‌کنند.
صلاحیت‌های کارشناسان رسمی در حوزه باستان‌شناسی
بر اساس دستورالعمل‌های مرکز کارشناسان قوه قضائیه، صلاحیت‌های این دسته از کارشناسان به شرح زیر است:
تعیین ارزش بناهای تاریخی و اظهار نظر کارشناسی در مورد دعاوی مربوط به ثبت این آثار در فهرست آثار ملی.
تشخیص هویت و اصالت اماکن، محوطه‌ها و مجموعه‌های فرهنگی-تاریخی و تعیین عرصه و حریم آن‌ها.
برآورد میزان خسارت به ابنیه و محوطه‌های تاریخی و بافت‌های کهن.
ارزیابی صحت انجام کار در مرمت ابنیه تاریخی در صورت بروز اختلاف بین اشخاص حقیقی و حقوقی و سازمان‌های ذی‌ربط.
تشخیص و تفسیر عکس‌ها، نقشه‌ها و تصاویر هوایی و ماهواره‌ای مرتبط با بناها و محوطه‌های تاریخی.
بررسی و اظهارنظر در مورد طرح‌های جامع، تفصیلی و عمرانی شهری در خصوص بافت‌های قدیم و تاریخی.
این صلاحیت‌ها به کارشناسان این امکان را می‌دهد که در دعاوی مرتبط با ثبت آثار تاریخی در فهرست آثار ملی، به‌عنوان مرجع معتبر و تخصصی، نظر دهند و در فرآیندهای حقوقی و اداری نقش‌آفرینی کنند.
چالش‌های حقوقی در زمینه ثبت آثار ملی
یکی از چالش‌های مهم در زمینه ثبت آثار تاریخی، امکان اعتراض و شکایت مالکین به دیوان عدالت اداری برای خروج آثار از فهرست آثار ملی است. طبق گزارش‌ها، تا سال ۱۳۹۹، ۸۵ حکم دیوان عدالت اداری برای خروج آثار از ثبت فهرست آثار ملی صادر شده است. این موضوع نگرانی‌هایی را در زمینه حفاظت از میراث فرهنگی و امکان سوءاستفاده‌های احتمالی ایجاد کرده است. برخی از کارشناسان معتقدند که برای جلوگیری از تضییع حقوق عمومی، جلسات دیوان عدالت اداری در مورد خروج آثار از ثبت باید به‌صورت علنی و با حضور کارشناسان ذی‌ربط برگزار شود.
نتیجه‌گیری
حضور کارشناسان رسمی باستان‌شناسی در فرآیندهای حقوقی و اداری مرتبط با آثار تاریخی، به‌ویژه در زمینه ثبت در فهرست آثار ملی، امری ضروری است. این کارشناسان با ارائه نظرات تخصصی خود، می‌توانند در حفاظت از میراث فرهنگی کشور و جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی نقش مؤثری ایفا کنند.