شرح خدمت
صلاحیت کارشناسی رسمی دادگستری در حوزه مهندسی محیط زیست که بر «رسیدگی به فرآیندهای کنترل آلودگی و کیفیت منابع آب اعم از منابع آب سطحی و رسوبات، منابع آب زیرزمینی و رسوبات ساحلی و دریایی» متمرکز است، نقش قانونی و تخصصی معینی در نظام قضایی و اداری جمهوری اسلامی ایران دارد. این صلاحیت با هدف ارائه نظر تخصصی رسمی در دعاوی، اختلافات و قراردادهای مرتبط با آلودگی محیط‌زیست و کیفیت آب در ابعاد کفایت علمی، روشی و مستندات کاربردی فعالیت می‌کند.
در چارچوب این صلاحیت، کارشناسی رسمی دادگستری مجاز است در پرونده‌هایی که قضات یا مراجع رسمی موضوعاتی چون آلودگی منابع آب سطحی (رودخانه، دریاچه و تالاب)، کیفیت رسوبات ساحلی، یا آلاینده‌های زیرزمینی مطرح شده‌اند، اقدامات زیر را انجام دهد: بررسی نتایج پایش کیفیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی آب؛ تعیین نوع، منشاء و شدت آلودگی در منابع یادشده؛ تعیین شعاع اثر آلاینده و تخمین میزان خسارت زیست‌محیطی؛ تحلیل انتقال آلاینده از رسوبات به آب و بالعکس؛ و ارزیابی مؤثر بودن فرایندهای تصفیه، کنترل یا دفع آلودگی در پروژه‌های زیست‌محیطی. همچنین ایشان صلاحیت دارد نوع و میزان آلاینده را با استفاده از ابزارهای پایش محیطی (مانند نمونه‌برداری آب، تحلیل رسوبات، اندازه‌گیری پارامترهای استاندارد محیطی) بررسی نموده و بر اساس موازین قانونی اظهار نظر نماید.
همچنین کارشناسی رسمی دادگستری می‌تواند در قراردادهای دولتی یا خصوصی که فرآیندهای تصفیه آب و فاضلاب، کنترل آلاینده‌های خاک و رسوبات، یا پایش کیفیت منابع آب مطرح است، به عنوان مشاور رسمی معرفی شود. ایشان در چنین مواردی مسئول مقایسه عملکرد واقعی پروژه با تعهدات قراردادی و ضوابط محیط‌زیستی بوده و در صورت بروز اختلاف میان پیمانکاران، مشاورین، مدیر پروژه یا کارفرما که مرتبط با کیفیت آب یا رسوبات باشد، گزارش تحلیلی و ارزیابی رسمی ارائه می‌دهد.
در دادگاه‌های عمومی، حقوقی یا اداری نیز، کارشناسی رسمی دادگستری مجاز به ارائه گزارش تخصصی درباره کنترل آلودگی منابع آب سطحی، رسوبات و زیرزمینی است؛ این شامل مواردی مانند کشف منبع آلاینده، تعیین شعاع اثر، تخمین میزان خسارت وارد به اکوسیستم و پیشنهاد میزان هزینه‌های اجرایی برای رفع شرایط مذکور می‌شود .
ابزارها و روش‌های مورد استفاده در این صلاحیت، شامل نمونه‌برداری میدانی از آب و رسوبات، تحلیل‌های لابراتواری پارامترهای کیفی (مانند فلزات سنگین، ترکیبات آلی، مواد معلق)، پایش پیوسته با داده‌برداری سنسوری، مدلسازی انتشار آلاینده‌ها در منابع آب سطحی یا زیرزمینی، نقشه‌برداری لکه‌های آلوده در رسوبات، و استفاده از شاخص‌های استاندارد کیفیت آب هستند. این ابزار به کارشناسی رسمی دادگستری امکان می‌دهد بر اساس داده‌های عینی و معیارهای زیست‑محیطی، گزارش معتبری به مراجع قضایی، اداری یا بیمه‌ای ارائه نماید.
از کاربردهای رایج این صلاحیت می‌توان موارد زیر را ذکر کرد:
در دعاوی حقوقی یا کیفری که آلودگی آب رودخانه یا منابع زیرزمینی موضوع شکایت باشد، تعیین منشاء و شدت آلودگی و بررسی سازوکارهای اصلاحی؛
در ارزیابی صورتحساب خسارت زیست‌محیطی ناشی از آلودگی پروژه‌هایی مانند تصفیه‌خانه فاضلاب، معدن یا ورودی پسماند به اکوسیستم‌های آبی؛
در مناقشات قراردادی بین پیمانکار، کارفرما و مدیریت پروژه درباره کیفیت عملکرد فرایند کنترل آلودگی آب و رسوبات؛
در امور بیمه و بانک در ارزیابی خسارت آلودگی یا پایش کیفیت منابع آبی جهت تضمین‌های زیست‌محیطی؛
در ارزیابی نقض قوانین محیط‌زیستی یا ضوابط ملی مرتبط با منابع آب؛ به‌ویژه وقتی قاضی نیاز به نظر رسمی و معتبر درباره تطبیق پروژه با قوانین محیط‌زیستی دارد.
در مجموع، صلاحیت کارشناسی رسمی دادگستری در حوزه موضوع فوق، جایگاهی حقوقی و اجرائی دارد که کاملاً مبتنی بر دستگاه قضایی و نظام رسمی کارشناسان ستادی است. این صلاحیت، در تعامل با دادگاه‌ها، ادارات دولتی، سازمان محیط زیست، شرکت‌های بیمه، بانک‌ها و کارفرمایان پروژه‌های زیست‌محیطی، امکان ارائه گزارش‌هایی مستند، دقیق و معتبر را فراهم می‌آورد؛ گزارش‌هایی که تصمیم‌گیری نهایی در پرونده‌ها و مناقشات زیست‌محیطی را تسهیل می‌کند.